Τι είναι, τελικά, η ανηθικότητα;

Μια κουβέντα που άκουσα τυχαία έγινε αφορμή για αυτό το κείμενο. Όχι γιατί είχε αξία η ίδια, αλλά γιατί με έκανε να σκεφτώ πόσο εύκολα χρησιμοποιούνται σήμερα βαριές λέξεις – και πόσο ελαφριά τις εκφέρουμε.

Η λέξη ανηθικότητα ακούγεται βαριά. Συχνά χρησιμοποιείται επιπόλαια, εύκολα, χωρίς περίσκεψη. Είναι μια λέξη που πληγώνει — όχι μόνο όποιον στοχοποιείται, αλλά και όποιον την εκφέρει με ελαφρότητα. Και ίσως το πιο επικίνδυνο δεν είναι η ίδια η ανηθικότητα, αλλά το πώς την επικαλούμαστε.

Τι είναι, τελικά, η ανηθικότητα;

Είναι η αδιαφορία για τις συνέπειες των λόγων και των πράξεων μας; Είναι η πρόθεση να μειώσεις τον άλλον, να τον εκθέσεις ή να τον ακυρώσεις; Είναι η σιωπηρή συνενοχή όταν βλέπεις την αδικία και στρέφεις το βλέμμα αλλού;

Αν η ηθική είναι ο σεβασμός στον άνθρωπο, τότε η ανηθικότητα είναι η περιφρόνησή του.
Αν η ηθική είναι η αλήθεια, τότε η ανηθικότητα είναι η σκόπιμη διαστρέβλωση.
Αν η ηθική είναι η συνέπεια, τότε η ανηθικότητα είναι το “δύο μέτρα και δύο σταθμά”.

Στην εποχή μας, η λέξη ανηθικότητα χρησιμοποιείται συχνά ως όπλο – όχι ως αρχή. Και όσο πιο γενικά εκτοξεύεται, τόσο πιο ύποπτη γίνεται. Γιατί όποιος έχει δίκιο, δεν χρειάζεται να φωνάζει. Και όποιος έχει αξίες, δεν χρειάζεται να τις διακηρύσσει – τις ζει.

Η ηθική δεν απονέμεται. Κατακτιέται. Και δεν φαίνεται στις εύκολες στιγμές – φαίνεται όταν δοκιμάζεσαι, όταν διαφωνείς, όταν πειράζεσαι από τη λάμψη του άλλου και επιλέγεις αν θα σταθείς απέναντί του με ήθος ή με χολή.

Άλλωστε, η βαρύτητα τέτοιων χαρακτηρισμών εξαρτάται πάντα από το ποιος τους λέει. Από το κύρος του, από το κίνητρό του, από τη διαδρομή του. Και, φυσικά, σε κάθε ευνομούμενη κοινωνία, όταν η τιμή και η υπόληψη προσβάλλονται, υπάρχει και η Δικαιοσύνη.

Η κοινωνία δεν έχει ανάγκη από ανθρώπους που δείχνουν με το δάχτυλο. Έχει ανάγκη από ανθρώπους που αναγνωρίζουν, που σέβονται, που ξέρουν ότι το πιο ηθικό πράγμα σε έναν συλλογικό χώρο είναι να φέρεσαι στους άλλους όπως θα ήθελες να φέρονται σε σένα.

Και αυτό – όσο κι αν κάποιοι το θεωρούν αδυναμία – είναι η πιο καθαρή μορφή δύναμης.